Quán sát sự thật tâm trở nên bén nhạy

20 Tháng Mười Hai 201408:04(Xem: 2525)
Quán sát sự thật tâm trở nên bén nhạy
Diệu Liên Lý Thu Linh

blankThiền sư S.N. Goenka đã giảng dạy về thiền Minh Sát (Vipassana) hơn ba mươi mốt năm và rất nổi tiếng, có lẽ vì những khóa tu thiền tích cực 10 ngày của Thiền sư, được tổ chức tại các trung tâm thiền ở khắp nơi trên thế giới hoàn toàn miễn phí, chỉ nhờ vào sự hỗ trợ của các cựu thiền sinh.

Thiền sư S.N. Goenka sinh năm 1924, tại Mandalay, Miến Điện, là đệ tử của Đại lão Hòa thượng Sayagyi u Ba Khin (1899-1971). Sau mười bốn năm tu tập, S.N. Goenka đã quyết định từ bỏ vị trí của một doanh nhân thành đạt để dốc toàn lực vào việc hướng dẫn thiền cho những ai muốn thực tập. Ngày nay, dưới sự sắp xếp của Thiền sư, hơn tám mươi trung tâm thiền trên thế giới hoạt động thường xuyên, đặc biệt Thiền sư đã thành công vang dội trong việc đưa phương pháp thực tập thiền Minh Sát vào các trại giam, đầu tiên là ở Ấn Độ, rồi lan rộng đến nhiều nước trên thế giới. Tổ chức này ước tính đã có khoảng hơn 10.000 phạm nhân, cũng như nhiều thành viên trong ngành cảnh sát và quân đội, đã dự các khóa thiền 10 ngày này. Helen Tworkov, biên tập viên của Tạp e/j/Tricycles đã phỏng vấn Thiền SƯS.N. Goenka trong dịp Thiển sư đến tham dự Hội nghị Thượng đỉnh về Hòa bình Thế giới Thiên niên kỷ tại Liên Hiệp Quốc vào mùa Thu năm 2000.

Nhân các phụ giáo của Thiển sưS.N. Goenka đến Việt Nam tổ chức hai khóa thiền Minh Sát 10 ngày tại tịnh xá Ngọc Thành, Thủ Đức, chúng tôi xin trích dịch bài phỏng vấn này giới thiệu với bạn đọc.

Theo một số người thì thiền Minh Sát ( Vipassana) là  một phương pháp thiền đặc biệt của hệ phái  Nguyên thủy; theo một số khác, thì đó là  một dòng thiền độc lập. Thưa, theo ý Thiền sư thì như thế nào?

Đó là dòng thiền, nhưng không liên quan đến một hệ phái nào. Theo tôi, Đức Phật chẳng bao giờ thiết lập ra các tông phái. Khi tôi bái kiến ngài Sayagi U Ba Khin, thầy tôi, ngài chỉ hỏi tôi vài điều. Ngài hỏi, là một người Ấn Độ có danh phận, tôi có phản đồi việc giữ giới (sila) hay không? Làm sao lại phản đối việc giữ gìn đạo đức, giới luật chứ? Nhưng làm sao giữ giới luật khi tâm ta chưa ổn định? Ngài bảo, ta sẽ dạy cho con thực hành giữ giới với tâm bình an. Ta sẽ dạy con thiền định (samadhi). Đồng ý không? Làm sao có thể không chấp nhận thiền định? Rồi sư phụ tôi tiếp, nhưng chỉ đơn thuần được định cũng không lợi ích gì – định chỉ có thể thanh lọc tâm hồn con ở bề nổi. Sâu thẩm bên trong còn có những điều phức tạp hơn, có những thói quen  hành động mà thiền định không thể phá vỡ. ta sẽ dạy cho con prajna, trí tuệ, giúp con đi sâu hơn vào tâm thức, cội nguốn, nơi phát sinh những ô uế, bất thiện, rồi nhân rộng, tích lũy chúng, để ta phải ra sức tiêu trừ.

Do đó, khi sư phụ bảo tôi: ta sẽ dạy cho con chỉ ba điều – giới, định, và huệ – và không  có gì hơn thế nữa, tôi hoàn toàn bị thuyết phục. Tôi trả lời: Xin ngài, hãy cho con được thử.

Làm sao có  thể giữ được giới chỉ bằng cách theo tâm?

Khi tôi bắt đầu học thiền Minh Sát (Vipassana), tôi đi đến kết luận rằng Đức Phật không phải là người tạo dựng nên một tôn giáo. Ngài là một nhà khoa học, một nhà khoa học tâm linh siêu việt. Khi Đức Phật dạy về giới, dĩ nhiên, mục đích vì chúng ta là những con người, sống trong xã hội loài người, thì chúng ta không nên làm bất cứ điều gì có thể xâm hại đến xã hội. Điều đó hoàn toàn đúng. Nhưng rồi – như một nhà khoa học – Đức Phật nói những lời sau đây, khi ta làm hại người, khi ta làm những điều bất thiện, thì ta sẽ là nạn nhân đầu tiên. Trước tiên là ta hại mình, rồi mới hại đến người. Ngay  khi một tư tưởng ô uế, bất thiện phát khởi trong tâm, thi tự nhiên ta sẽ cảm thấy bứt rứt, bất an. Tuệ minh sát đã dạy cho tôi biết điều đó.

Như thế  nếu người ta có thể thấy rằng tâm hồn bất thiện tạo ra sự đau khổ, bất an cho bản thân, thì đó có phải là sự khởi đầu của giới và tâm bi mẫn?

Nếu bạn có thể chuyển hóa điều đó thành tâm bi mẫn, thì lúc đó một thực tại khác sẽ trở nên rõ ràng. Nếu thay vì dấy khởi sân, oán thù, sợ hãi, ngã mạn, tôi phát khởi lòng thương yêu, bi mẫn, thiện tâm, thì rồi tự nhiên sẽ được đáp trả. Tôi sẽ cảm thấy rất tự tại, bình an trong nội tâm. Tương tự, nếu tâm tôi ô uế, bất thiện thì tôi sẽ bị trừng phạt bằng cách này hay cách khác, cũng như khi tôi thanh lọc tâm thì tôi sẽ được đền đáp bằng cách any2 hay cách khác.

Khóa thiền Minh Sát 10 ngày là gì?

Cả quá trình là một phần của sự chứng nghiệm hoàn toàn, quá trình của sự tự chứng, chân lý liên quan đến bản thân, do bản thân, tự trong bản thân. Đó không phải là  một trò chơi của lý trí, cũng không phải là trò chơi của tình cảm hay lòng tín ngưỡng: “Ồ, Đức Phật nói rằng, và rằng…thật quá tuyệt vời, tôi phải chấp nhận chúng thôi…” Trái  lại, nó hoàn toàn khoa học, tôi phải thực sự hiểu điều gì đó đang xảy ra trong tôi, chân lý nào ở bên trong tôi? Chúng ta bắt đầu bằng hơi thở. Có vẻ như một khái niệm vật lý, hơi thở vào, ra. Đúng là thế. Nhưng ở một mức độ sâu xa hơn, hơi thở gắn kết chặt chẽ với tâm, với những uế nhiễm, bất thiện trong tâm. Trong khi hành thiền, chúng ta theo dõi hơi thở, nhưng khi tâm bắt đầu phóng đi xa – về những kỷ nhiệm quá khứ, những viễn ảnh trong tương lai – thì lập tức  ta nhận thấy hơi thở không còn bình thường: hơi gấp rút, hơi nặng nề. và ngay khi các uế nhiễm qua đi, thì hơi thở trở lại bình thường. Điều đó có nghĩa là hơi thở được kết nối với tâm một cách mãnh liệt, không chỉ với tâm bình thường  mà còn với tâm uế nhiễm. Do đó, chúng ta có mặt ở khóa thiền 10 ngày là để trải nghiệm, khám phá ra những gì đang xảy ra bên trong ta. Ở một mức độ sâu xa hơn, người ta thấy rằng tâm và thân gắn kết nhau qua các cảm xúc.

Điều này đưa đến một sự khám phá lớn khác – rằng bạn  không phản ứng  với một đối tượng bên ngoài. Thí dụ tôi nghe âm thanh và tôi nhận ra đó là lời khen hay tiếng chê của ai đó. Tôi trở nên  hài lòng hay giận dữ. Ở bề nổi thì bạn đã phản ứng lại với âm thanh. Đúng, bạn đang phản ứng. Nhưng Đức Phật cho rằng chính là bạn đang phản ứng lại với cảm xúc, cảm xúc nơi thân. Rằng khi bạn cảm nhận  một cảm xúc  nơi thân, và nếu bạn vô minh, thì bạn cứ tiếp tục làm ô uế  nhiễm tâm mình bằng lòng ham muốn, hay ghét bỏ, bằng ái dục hay sân hận. Vì bạn không biết điều gì đang xảy ra.

Khi bạn nghe lời khen hay tiếng chê, có phải là phản ứng được lọc qua tâm lý dể  đưa đến cảm xúc nơi thân, hay cả hai đang xảy ra cùng một lúc?

Việc này xảy ra tiếp theo việc kia, nhưng vì chúng xảy ra quá nhanh đến nỗi bạn không thể tách rời chúng ra. Quá nhanh! Cho đến một lúc nào đó, tự động bạn có thể bắt đầu nhận thức được rằng, “Hãy xem điều gì đang xảy ra này! Tôi vừa khởi tâm giận”. Và người thiền sinh hành minmh sát tuệ sẽ lập tức nói: “Ồ! Rất nhiều sân hận! rất nhiều sân hận nơi thân, mạch đang nhảy liên hồi…Ôi! Tôi khô sở quá. Khổ sở quá”.

Nếu không đối mặt với những cảm giác nơi thân, thì ta chỉ đối phó với nó trên lý trí. Bạn có thể nói “Sân hận là không tốt”, hay “Tham là không tốt”, “Sợ hãi là không…”. Tất cả đều là tri thức, những đạo đức chúng ta được dạy từ ấu thơ. Tuyệt vời. Cũng ích lợi. Nhưng khi đã tu tập, bạn sẽ hiểu tại sao chúng ta không hoàn hảo. Không chỉ là chúng ta đem lại tai hại cho người khác, bằng cách phát khởi những uế nhiễm của tâm sân hận hay đam mê, sợ hãi hay thủ đoạn, mà ta cũng hại chính bản thân.

Thiền Minh Sát quán sát sự thật. Với hơi thở, tôi đang quán sát chân lý ở bề nổi, ở trên mặt. Nhưng từ đó nó đưa tôi đến những tầng sâu, sâu hơn nữa. trong ba ngày thực tập rốt ráo, tâm trở nên sắc bén, vì bạn luôn thực tập quan sát chân lý. KHông phải là sự tưởng tượng, không phải là triết lý hay tư duy. Chân lý, hơi thở, chân lý cũng như hơi thở, sâu hay cạn. Tâm trở nên rõ ràng, sắc bén quanh vùng mũi, bạn bắt đầu cảm nhận được một số phản ứng sinh hóa (biochemical), nghĩa là một số cảm xúc  nơi thân. Những cảm xúc này luôn có mặt khắp thân, nhưng tâm thô lậu chỉ có thể cảm nhận được những cảm xúc đau đớn hay gì đó. Trong khi có biết bao cảm xúc khác nơi thân mà tâm không thể nhận ra.

Thưa  Thiền sư, có phải phương cách tu tập này là trọng tâm của Phật giáo?

Đúng vậy, nếu sự quán sát  đúng đắn không được hướng đến các cảm giác  thì chúng ta sẽ không thể đi vào những tầng thức  sâu hơn trong tâm, theo Đức Phật, luôn kết nối với những cảm giác. Và bạn chỉ có thể khám phá ra điều đó bằng thực hành.

Vai trò của người thầy như ngài là như thế nào?

Một người thầy vì lòng bi mẫn và , thấy rằng ai đó đang đau khổ nên muốn chỉ cho họ con đường. Nhưng chính mỗi cá nhân phải tự đi trên chính con đường đó. Người thầy không phép màu gì. Chắc chắn như thế. Ông chỉ là người chỉ đường. Đó là nhiệm vụ duy nhất của người thầy, không gì hơn thế nữa.

Thiền sư đã tạo dựng  nên hệ thống  tu thiền này khắp thế giới, nhưng dường như ngài không có người kế thừa.

Có quá nhiều  người theo học, do đó để chọn ra một người nào đó để kế thừa sẽ làm xáo trộn sự thanh tịnh. Đức Phật chẳng bao giờ đề cử ai  để làm người kế thừa. Vậy tôi là ai mà phải chọn lựa? Tất cả năm hay sáu trăm người thầy tôi đã huấn luyện, họ sẽ kế thừa. Nếu tôi không còn có mặt, họ vẫn tiếp tục. Không phải vì  họ có lòng tin vào vị thầy – mà họ có lòng tin vào phương pháp, vào  phương pháp đã đem đến cho  họ kết quả. Đó là những gì họ sẽ tồn tại. Nếu không họ sẽ nghĩ rằng vì thầy ta còn đó nên tất cả những điều lợi ích – khi thầy không còn nữa, tất cả cũng sẽ mất. Đó là sự sùng bái cá nhân. Phương pháp thiền Minh Sát này rất tuyệt vời. Nó sẽ tồn tại. Đừng lo (cười). Tôi rất tự tin. Nó sẽ tồn tại.

…Nhìn về Á châu, thấy  các quốc gia như Miến Điện, Sri Lanka, với những sự bạo động, đau thương trong các quốc gia Phật giáo này – chúng ta có thể sử dụng  sự tu tập, thực hành  của mình  như thế nào để có thể mang lại hòa bình, thưa Thiền sư?

Qua bao thế kỷ, trong lịch sử của Phật giáo chưa từng có sự kiện nào trong đó  người Phật tử nhân danh truyền bá  đạo pháp để gây ra đổ máu/ Phật giáo đi tới đâu, cũng mang theo tình thương yêu, lòng bi mẫn. Vì thế truyền thống đó đã nói lên rằng đây là con đường không có bạo động hay đổ máu…

Theo giáo lý của Đức Phật, theo khoa học, khoa học nhân văn, và thực tại mà chúng ta  rất mong muốn có hòa bình trong xã hội loài người. Chắc chắn ai cũng mong muốn điều đó. Phật tử hay không Phật tử, đều mong muốn điều đó. Nhưng làm sao có một xã hội hòa bình, nếu con người sống trong xã hội đó không có hòa bình, an lạc. Nếu các cá nhân luôn giận dữ, sôi sục, thì không thể có an lạc. Thì làm sao ta có được  xã hội hòa bình . Theo tôi đó là điều không tưởng. Không hợp lý chút nào.

Thưa Thiền sư, không sử dụng từ “Phật giáo” có ích lợi không, như thế ai cũng có thể tiếp cận với nó, tất cả mọi người?

Có hai từ tôi tránh dùng trong suốt 31 năm qua. Trong suốt ba mươi mấy năm qua kể từ khi tôi bắt đầu giảng dạy, tôi không dùng từ Phật giáo. Tôi cũng không bao giờ dùng từ “tôn giáo”, để nói về giáo lý của Đức Phật. Theo tôi, Đức Phật chưa bao giờ thiết lập  ra một tôn giáo. Đức Phật chưa bao giờ dạy về  Phật giáo. Đức Phật chưa biến ai thành một Phật tử.

Mọi người công nhận rằng mọi tôn giáo trên thế giới đều có  những yếu tố chung, mà tôi gọi đó là cốt lõi nội tại của tôn giáo – đạo đức, làm chủ tâm, thanh tịnh tâm, v.v.. Tôi coi đó là cốt lõi, cốt lõi thiện của  tất cả mọi tôn giáo. Rồi mới đến cái vỏ  bên ngoài. Cái vỏ bên ngoài của mỗi tôn giáo có khác nhau. Hãy để mọi người tự do, bằng lòng với các nghi lễ, hình thức tôn giáo của họ- nhưng họ không được quên điều đó, mà lại tự xưng, tôi là người theo  tôn giáo này hay tôn giáo kia vì tôi đã tuân theo các nghi lễ, các quy cách, thì là họ tự lừa dối mình, họ đang lừa dối người…

Diệu Liên Lý Thu Liên

(Trích dịch từ Superscience: An Interview with S.N Goenka, Tricyles, Winter 2000, tựa của VHPG)

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn